Nazwa „Sokół” kojarzy się większości z legendarnymi, przedwojennymi motocyklami. Przeważnie chodzi o Sokoła 1000, ale była przecież i sześćsetka, i pojedyncze egzemplarze górnozaworowej „pięćsetki”, czy dwusuwowy model 200. Jednak mało kto pamięta, że niemal od razu po zakończeniu wojny ruszyła produkcja niewielkiego motocykla nazwanego – na cześć przedwojennych przodków – Sokół 125.

Po zakończeniu działań wojennych przemysł motoryzacyjny praktycznie nie istniał. Zakłady produkcyjne zostały zniszczone, maszyny wywiezione, a dokumentacje techniczne zniszczone. Jedynym pozostałym (częściowo) kapitałem byli ludzie – od inżynierów i konstruktorów po techników, mistrzów i robotników. To oni właśnie mieli stać się fundamentem odbudowy naszego przemysłu motoryzacyjnego.


REKLAMA

W ramach reparacji

Już w roku 1945 powstało Zjednoczenie Przemysłu Motoryzacyjnego, które miało za zadanie koordynować te procesy. Oczywiście priorytetem były ciężkie maszyny dostawcze i rolnicze, ale transport indywidualny też był brany pod uwagę. Jak w większości zrujnowanej i zubożałej Europy podstawą miały być lekkie, tanie w produkcji i ekonomiczne pojazdy jednośladowe.

Skokół 125 - Powojenny ptaszek - „Sokolik”

Pierwowzorem do stworzenia nowej konstrukcji zostało DKW RT 125. Motocykl wielce udany, czego dowodem może być fakt, że w ramach reparacji wojennych na jego bazie budowano motocykle nie tylko w Europie, ale także USA.

Jeszcze w roku 1946 ruszyły intensywne prace przy adaptacji projektu do polskich potrzeb i możliwości. Dokumentacja techniczna była opracowywana dwutorowo: silnik w Centralnym Biurze Technicznym w Bielsku-Białej (pod kierownictwem inż. Fryderyka Bluemke), a podwozie w Centralnym Biurze Technicznym w Warszawie (zespół inż. Stefana Porazińskiego).

Totalna improwizacja

Pierwsze egzemplarze to była totalna improwizacja. Cztery prototypowe nadwozia wykonano w zakładach rowerowych w Czechowicach-Dziedzicach (przed wojną – „Apollo”), a kilka silników w w Ustroniu, w przedwojennej fabryce Towarzystwa Akcyjnego dla Fabrykacji Śrub i Wyrobów Kutych Brevillier Spółka i A. Urban Synowie. Oba te upaństwowione zakłady weszły później w skład Fabryki Samochodów Małolitrażowych.

Silnik (praktycznie kopia DKW) oznaczony został symbolem S-01 jako pierwszy polski powojenny silnik i montowany był równolegle w motocyklach Sokół 125 i SHL M02 (później M03 i 04). Produkowano go w Zakładach Lotniczych w Psim Polu obok Wrocławia. Te lotnicze powiązania zauważymy na lewym deklu, w postaci znaku PZL – lecącego ptaka. Dopiero gdy w 1954 r. produkcję silników S01 przeniesiono do Warszawy, na pokrywie pojawił się napis WFM. Przy rekonstrukcji tych motocykli warto zwracać uwagę na podobne detale. Miedzy wytwórniami SHL i Sokoła trwał swego rodzaju wyścig o to, który motocykl powstanie jako pierwszy.

Na „lipcowe święto”

22 lipca 1947 roku, w trzecią rocznicę ogłoszenia Manifestu Lipcowego (władze lubowały się w takich powiązaniach) zaprezentowane zostały dwa motocykle Sokół 125, a entuzjastycznie nastawione Ministerstwo Przemysłu i Handlu podjęło decyzję o uruchomieniu seryjnej produkcji.

Skokół 125 - Powojenny ptaszek - „Sokolik”

W państwowych zakładach Samochodowych przy ul. Mińskiej 25 w Warszawie wydzielono jedną halę na produkcję motocykli. W marcu 1948 roku zmontowano tu pierwszą partię 200 sztuk motocykli SHL M02. Takie były początki naszego przemysłu motocyklowego.

To Sokół czy SHL?

Również w marcu rozpoczęła się seryjna już produkcja Sokoła 125, jednak na znacznie mniejsza skalę niż „Eshaelki”. Powody były bardzo prozaiczne: ograniczona powierzchnia hali i konieczność importu rur stalowych, niezbędnych do produkcji ramy. Tu właśnie ujawnia się podstawowa różnica między SHL-ką a Sokołem – rama. W SHL była kołyskowa, podwójna, spawana z profili stalowych, a w „Sokoliku” pojedyncza, spawana z ciągnionych rur stalowych. Stąd też biorą się niewielkie różnice w wymiarach.

Wnikliwi badacze dostrzegą też wiele różnic w drobnych elementach konstrukcyjnych obu motocykli. W połowie tego samego roku zapadła decyzja o unifikacji obu maszyn i tak zrodził się model SHL M03. W roku 1950 postanowiono zakończyć produkcję Sokoła 125 i skoncentrować wysiłki na „Eshaelce”, której produkcję przeniesiono w roku 1952 do zakładów WFM w Warszawie.

Numery ramy, a wyposażenie

Prezentowany motocykl należy do Anatola Olaka, pasjonata polskich motocykli. Sądząc po numerach ramy (0210), wyprodukowany został pod koniec roku 1948 lub na przełomie lat 1948/49. Dla ortodoksów i fanów marki to bardzo istotna informacja. Sokół 125 ok. numeru 1000 przeszedł bowiem pewne modernizacje i dla prawidłowej rekonstrukcji motocykla niezbędne jest ustalenie jego daty pochodzenia.

Skokół 125 - Powojenny ptaszek - „Sokolik”

Pierwsze „Sokoliki” były wyposażone nieco inaczej niż późniejsze. Seryjny egzemplarz z początków produkcji charakteryzuje się: odlewanymi klamkami, mocowaniem błotników za pomocą przetłoczonych płaskowników, roll-gazem SMS, szkłem lampy z sygnowaniem Marciniak, tylną lampką pół jajko. Silnik zasilany był gaźnikiem opadowym niemieckiej produkcji Zenith MHG 17.

Numery ram i silników, ze względu na specyfikę produkcji, zarówno w motocyklach Sokół 125, jak i SHL nie pokrywają się. Jednostki napędowe dostarczane były z magazynów Zakładów Lotniczych losowo do Warszawy.

Właściciel włożył ogrom mozolnej pracy w odbudowę motocykla zgodnie z oryginałem. Zachowało się bardzo niewiele egzemplarzy, czy choćby fabrycznych zdjęć Sokoła 125. Co prawda wyprodukowano ponad 1500 egzemplarzy, jednak ten model przez wiele lat nie cieszył się powodzeniem u kolekcjonerów i traktowany był po macoszemu. Dopiero ostatnie lata przyniosły wzmożone zainteresowanie powojennymi, krajowymi konstrukcjami motocyklowymi i na tej fali mały „Sokolik” znalazł należne mu miejsce.

Dane techniczne:

SILNIK

Typ S01, dwusuwowy, jednocylindrowy, chłodzony powietrzem
Pojemność skokowa 123 ccm
Skok x średnica tłoka 58 x 52 mm
Moc maksymalna 4 KM (3 kW) przy 4250 obr./min
Maksymalny moment obrotowy 7,36 Nm przy 3000 obr./min
Stopień sprężania 6:1
Zasilanie opadowe, gaźnik Zenith MHG 17
Smarowanie mieszankowe, stosunek paliwo/olej 1:20
Rozruch kickstarter

PRZENIESIENIE NAPĘDU

Sprzęgło wielotarczowe, mokre
Przełożenie wstępne łańcuch rolkowy, przełożenie 2,27
Napęd tylnego koła łańcuch rolkowy

INSTALACJA ELEKTRYCZNA

Zapłon iskrownikowy
Napięcie znamionowe 6 V
Prądnica prąd zmienny 17 W
akumulator brak

PODWOZIE

Rama pojedyncza, stalowa, spawana z rur ciagnionych, typu zamkniętego
Zawieszenie przednie typu trapezowego z centralną sprężyną śrubową, widelec z blach tłoczonych
Zawieszenie tylne sztywne
Ogumienie przód tył: 3.0 - 19”
Hamulce przód / tył mechaniczne, bębnowe, bębny tłoczone z blach stalowych, Ø 125 mm

WYMIARY I MASY

Długość 2020 mm
Szerokość 690 mm
Wysokość 900 mm (bez obciążenia)
Rozstaw osi 1300 mm
Masa całkowita sucha 74 kg
Dopuszczalne masa całkowita 210 kg
Dopuszczalne maksymalne obciążenie 130 kg

DANE EKSPLOATACYJNE

Zbiornik paliwa 10 l
Ilość oleju w skrzyni biegów 0,5l
Zużycie paliwa 3 l/100 km
Prędkość maksymalna 70 km/h

 

KOMENTARZE

REKLAMA

Polecane artykuły
W Peru oficjalnie wystartował 41. rajd Dakar. Podczas wieczornej ceremonii…
Za pewne większość z Was zna tego jegomościa. Chris Birch…