Tylny hamulec. Zapomniana sztuka czy błąd nowicjusza?

Spośród sześciu głównych narzędzi kontroli motocykla, tylny hamulec wydaje się najbardziej podatny na skrajne opinie. Cofając się do najdawniejszych czasów, niektórym kazano używać tylko tylnego hamulca, strasząc, że przedni spowoduje wywrócenie się przez kierownicę. Potem słyszeliśmy głosy mówiące: „zapomnij o tylnym hamulcu, używaj tylko przedniego, ponieważ jest najmocniejszy i najskuteczniejszy”.

W kwestii rady „zapomnij o tylnym hamulcu” rozmawiałem z inspektorem ds. wypadków motocyklowych z 40-letnim stażem. Stwierdził on, że większość wypadków z jednym pojazdem, w których doszło do utraty kontroli w zakręcie, wykazała oznaki „nadużywania tylnego hamulca” jako głównego czynnika. Najprawdopodobniej wynika to z paniki i nadmiernej siły nacisku. Ta wiedza sprawia, że staje się zrozumiałe, dlaczego niektórzy eksperci całkowicie odradzają jego dotykanie.

Kiedy tył wygrywa z przodem?

Uważam jednak, że tylny hamulec, szczególnie w jeździe sportowej, jest coraz częściej używany w przemyślany sposób. Wymieńmy kilka przypadków, w których jest on lepszy od przedniego. Po pierwsze, przy niskich prędkościach nie powoduje tak drastycznego nurkowania przodu motocykla. Po drugie, działa lepiej podczas jazdy z pasażerem, ponieważ – podobnie jak w pierwszym przykładzie – stabilizuje zestaw motocykl/kierowca/pasażer bez gwałtownego transferu masy na przód.

Mówiąc wprost: jeśli konieczne jest znaczne zmniejszenie prędkości w krótkim czasie, użycie przedniego hamulca będzie konieczne. Gdy jednak tylko lekko korygujemy tempo, sytuacja nie jest już tak oczywista. Po trzecie, tył sprawdza się lepiej przy słabej przyczepności (mokra nawierzchnia, żwir). Po czwarte, jest niezbędny do kontroli „jazdy na gumie” – gdy przód zbyt mocno unosi się podczas przyspieszania, tylny hamulec pozwala błyskawicznie opanować pion.

Lekcje z padoku MotoGP

Na krętej drodze najczęstszym powodem użycia tylnego hamulca jest subtelna korekta prędkości, aby upewnić się, że tor jazdy jest prawidłowy. Właśnie tak wykorzystuje się go w klasie MotoGP: jako regulator, który pozwala precyzyjnie trafić w szczyt zakrętu (apeks).

Analizując telemetrię zawodników światowej klasy, odkryłem, że użycie tylnego układu nie jest „standardowe”, lecz „sytuacyjne”. O ile krzywe ciśnienia przedniego hamulca u różnych kierowców na tym samym torze są niemal identyczne, o tyle wykresy tyłu bywają dość losowe. Zawodnicy używają go raczej okazjonalnie niż rutynowo. Dźwignie kciukowe nie są nowością, ale nowością jest powszechność ich stosowania, napędzana przez analizę danych. Typowy zapis telemetrii pokazuje początkowo tylko przedni hamulec, a następnie, gdy przód jest odpuszczany w złożeniu, tylny hamulec jest lekko wciskany aż do momentu dodania gazu.

Ekstremalne przypadki: Stoner vs Guintoli

Kiedy Casey Stoner przesiadł się na Ducati w 2007 roku, inżynierowie ujrzeli w danych rzeczy niewyobrażalne. Sekret jego dominacji tkwił w elastyczności. Stoner wchodził w zakręt na przednim hamulcu, szybko dodawał tylny, po czym natychmiast otwierał przepustnicę do 50% (przy pełnym złożeniu) przy wciąż wciśniętym tylnym hamulcu. Dopiero podnosząc motocykl, stopniowo odpuszczał nogę, aby kontrolować moc – podobnie jak przy puszczaniu sprzęgła podczas ruszania.

Z drugiej strony, Sylvain Guintoli, zdobywając mistrzostwo WorldSBK w 2014 roku, twierdził, że ani razu nie użył tylnego hamulca przez cały sezon. To pokazuje, że konfiguracja motocykla i styl jazdy mają kluczowe znaczenie.

Zastosowanie w „cywilnej” jeździe

Jak to się ma do górskich serpentyn? Główne hamowanie zostawiamy przedniemu hamulcowi. Jeśli jednak w środku zakrętu odkryjesz, że prędkość jest nieco za wysoka, powrót do przedniej klamki może wytrącić motocykl z równowagi, zmienić geometrię zawieszenia i zepsuć linię. Tymczasem precyzyjne użycie tylnego hamulca pozwala na oczekiwane zwolnienie przy zachowaniu pełnej stabilności. W połowie zakrętu rozkład masy wynosi około 50/50, więc lekkie muśnięcie hamulca tylnego zazwyczaj nie zerwie przyczepności.

Podsumowanie

Dzisiejsze systemy ABS i hamulce sprzężone maskują wiele błędów, ale to samodzielna kontrola nad tylnym hamulcem daje dodatkowy poziom panowania nad maszyną. Reasumując: to narzędzie, którego nie trzeba używać zawsze, ale warto być w jego obsłudze biegłym. Podczas następnej przejażdżki poćwicz delikatne naciskanie hamulca tylnego nawet przy hamowaniu na wprost, jak go zaczniesz wyczuwać, możesz próbować używać go do korekty linii przejazdu. Po jakimś czasie użycie tylnego hamulca wejdzie w nawyk, a jazda stanie się i bardziej płynna, a co za tym idzie – bezpieczna.